اخلاق حرفه ای در سازمان را با عمل حرفه ای کنیم غلامحسین محسنی

جنوب نیوز- غلامحسین محسنی: اخلاق واژه ای به ظاهر سهل و آسان ولی باری معنی و عمل به ان سعب و دشوار، واژه ای که عمده ترین و پیچیده ترین دلواپسی و دغدغه های مدیران کارآمد در سازمانهای گوناگون چه تخصصی و چه غیر تخصصی که چگونه بستر های ایده آل و مناسب را برای پرسنل شاغل در حرفه های گوناگون را ایجاد نمایند تا این پرسنل با تعهد کامل و حس مسئولیت به مسایل سازمان و حرفه خود توجه ویژه نمایند و اصول اخلاقی حاکم بر حرفه خود را رعایت کنند.

عدم توجه به اخلاق و حرفه در کلیه سطوح سازمانی میتواند معضلات و مشکلاتی را ایجاد نماید که حتی مشروعیت سازمان و اقدامات آن را زیر سوال ببرد و بر عملکرد فردی و گروهی سازمان اثر بگذارد . تاکید رهبران دینی و سیاسی جامعه بر وجدان کاری و انضباط اجتماعی ، وابستگی به کار، روحیه مشارکت و اعتماد و فرهنگ سازی برای سبک زندگی اجتماعی اسلامی نشان از اهمیت این بعد اخلاقی است.

پیامبر اکرم(ص) در حدیث معروفی میفرماید : انما بعثت لا تمم مکارم الاخلاق (من تنها برای تکمیل فضائل اخلاقی مبعوث شده ام ) و در جایی در رساله ی حقوق امام سجاد (ع) ضمن بیان حقوق و تکالیف فرد مسلمان نسبت به اصناف و طبقات مختلف جامعه و نیز بیان حقوق فردی به حق همکار و شریک اشاره نموده و میفرماید : حق شریک و همکار این است که او را نفریبی و به او خیانت نکنی و بر ضد او حیله به کار نبری و در کار او از خداپروا کنی ( الفقیه ج 2 ص624 ). همه ما درک عمومی از مفهوم اخلاق را اینچنین بیان میکنیم که عبارت است از یک سلسله از خصلت ها و سجایا و سلکات اکتسابی که بشر آن را به عنوان اصول اخلاقی میپذیرد و یا اخلاق مجموعه ای از صفات روحی و باطنی انسان تعریف کرده اند که به صورت اعمال و رفتاری که از خلقیات درونی انسان ناشی میشود بروز ظاهری پیدا میکند و بدین سبب گفته میشود که اخلاق را میتوان ازآثارش تعریف کرد.

ما چون بنا داریم از اخلاق حرفه ای و ضرورت آن صحبت نماییم بیشتر به سمت آن برویم تا معنی عام اخلاق.

اخلاق حرفه ای یکی از انشعاب های جدید اخلاق است که میکوشد به مسائل اخلاقی حرفه های گوناگون پاسخ داده و برای اصولی خاص متصور است و مقصود از ان نیز مجموعه ی قواعدی است که باید افراد داوطلبانه و بر اساس ندای وجدان و فطرت خویش در انجام کار حرفه ای رعایت کنند بدون آنکه الزام خارجی داشته باشند یا در صورت تخلف به مجازات های قانونی دچار شوند. اخلاق حرفه ای و مسائل اخلاقی و اصول ارزشی یک نظام حرفه ای میپردازد و ناظر به اخلاق در محیط حرفه ایست و این اخلاق در بر گیرنده مجموعه ای از احکام ارزشی و دستور هایی برای اجرای آنهاست همچون اخلاق روزنامه نگاران اخلاق پرستاران اخلاق مهندسان و ...

اخلاق حرفه ای رفتاری متداول در میان اهل یک حرفه است به هنگام انجام دادن کارهای حرفه ای، مدیریت رفتار و کردار آدمی هنگام انجام دادن کارهای حرفه ای است، رشته ای است از دانش اخلاق که به مطالعه ی روابط شغلی میپردازد.مجموعه ای از قوانینی است که در وهله اول از ماهیت حرفه و شغل بدست می آید بنابراین اخلاق حرفه ای در نظام اداری ما باید هویت اسلامی داشته باشد.

مبنای اخلاق حرفه ای در نهج البلاغه دارای مباحث فراوانی است و امام علی (ع) ملاک نهایی اخلاق را خدا میداند و به همین دلیل توصیه ی اساسی حضرت تقواست، حضرت امیر مبنای ارتباط و رفتار ارتباطی اخلاقی را حفظ و رعایت حقوق مردم دانسته است و در مواقع مختلف بر آن تاکید دارند به گونه ای که جایگاه اجتماعی افراد را بویژه در مشاغل و مناصب مختلف بر آن استوار نمایدو همچنین میفرماید مسئولیت پذیری فرد را در رفتار ارتباطی نسبت به همه ی افراد اعم از دوست و دشمن، رفیق و بیگانه ، مومن و کافر، و حتی با محیط و سایر موجودات را مبتنی بر مسئولیت در برابر خداوند میدانند ،این مسئولیت پذیری در واقع چیزی جز رعایت حقوق غیر نیست، پس بایستی اخلاق گذشت_ تهذیب نفس _ مردم داری _ رازداری _ پرهیز از خشم و تکبر_ سعه ی صدر _ مدارا _ عدالت و امانت داری را در خود تقویت و تبعیض و بی عدالتی _ تکبر و تفاخر_ ریاست طلبی _ افزون طلبی _ حیف و میل بیت المال _ رشوه و رانت خواری را از خود دور سازی و منشور اخلاقی سازمانی که به دو وجه استوار است را رعایت نمایند 1_ کسانی که به عنوان ارباب رجوع با سازمان ارتباط دارند 2- کسانی که ارائه ی خدمت به مراجعان را بر عهده دارند.

آری این اصولی است که بایستی به آن پایبند بود و اخلاق را در سازمان نهادینه کرد و ارتباط با ارباب رجوع را بر پایه ی صداقت و بی الایشی بنیان گذاریم و مواردی چون خدمت به خلق را نعمت تلقی کنیم- حسن خلق و انصاف و وفای به عهد را رعایت نماییم و توجه به حق الناس را با جدیت ویژه پیگیری نماییم و اخلاق حرفه ای را با مسئولیت پذیری ، صادق بودن ، رعایت و اقدام نسبت به ارزش ها و هنجار های اجتماعی و احترام به دیگران ، عدالت و انصاف ، همدردی با دیگران و وفاداری به ارمان اخلاق حرفه ای پاس بداریم.

بخشی از وظایف اخلاق حرفه ای در هر سازمان 1- ارائه ی ملاک نهایی ارزش ها : اخلاق حرفه ای باید برای امکان داوری در رفتار آدمی شاخص و ملاک ارائه کند به طور مثال وقتی میگوییم استخدام با فراخوان عمومی اخلاقا خوب است و بدون فراخوان زشت ، شاخص اخلاق در این داوری عدالت است و چون عادلانه است اخلاقا خوب است 2- تحلیل مسائل عینی ، موردی و مبتلا به در حوزه اخلاق: اخلاق حرفه ای باید بتواند مسائل و مشکلات حوزه اخلاق در محیط سازمان را تحلیل نماید به طور مثال باید نشان دهد که هیئت مدیره در باره ی ارتقاء فلان مدیر بدون احراز شایستگی ظلم است 3- تبیین معضلات اخلاقی در حوزه ی فعالیت های حرفه ای : اخلاق حرفه ای باید بتواند علل فقدان رفتار ارتباطی مبتنی بر احترام متقابل ، صداقت و صراحت ، کمبود وجدان کاری ، لاابالی گری سازمانی نسبت به اموال عمومی را تبیین کند 4- حل تعارضات اخلاقی: تعارضات اخلاقی در سازمان پیچیده تر ، عمیق تر و دارای ابعاد بیشتر است و حل ان نیز دشوار تر به طور مثال گفتن راز دیگران زشت است اما اگر این رازداری متضمن خیانت به وظیفه سازمانی باشد نارواست و تاکید مدیر بر بزرگداشت شعائر اسلامی ، اقامه ی نماز جماعت تحسین بر انگیز است اما ترویج ریا و تظاهر و نفاق نیز نارواست 5- عطف توجه به زمینه های پیشگیری پیش از درمان: پیشگیری از بیماری های اخلاقی و نا بهنجاری های رفتاری از وظایف اخلاق مدیران است 6- ارائه ی فرایند تغییر و تصحیح رفتار : از اخلاق حرفه ای انتظار می رود روش های پیشگیری و درمان معضلات اخلاقی را ارائه کند اموری همچون ارائه ی راهکار پرهیز کارکنان از کم کاری-اتلاف زمان و سرمایه- روش نهادینه سازی اصل حرمت انسان نزد مدیران 7- تهذیب نفس و تعالی شخصیت 8- ارائه اسوه های اخلاقی.

در این بین و با این اوصاف به گفنه ی مک کنز مدیران برای آنکه در کارشان ممتاز باشند به 5 چیز باید توجه و متعهد باشند ،تعهد نسبت به ارباب رجوع ( مشتری) – تعهد نسبت به سازمان و مدیریت آن – تعهد نسبت به خود در مقام مدیر – تعهد نسبت به کارکنان- تعهد نسبت به وظایف.

مدیران برای اینکه بتوانند سازمان را به سمت اخلاقی شدن سوق دهند و بر این اساس و پایه اخلاق حرفه ای را تبیین نمایند باید ارزشیابی عملکرد های اخلاقی کارکنان را مد نظر داشته باشند- هدف های سازمان را را اخلاقی کنند- ارزشها و مسائل اخلاقی را در سازمان اشاعه دهند- تلاشی جدی نمایند تا اخلاق حرفه ای را در تک تک شغل ها و وظایف نهادینه نمایند- عنایت خاص به آموزش اخلاق حرفه ای داشته باشند.

رعایت و تدوین مسائل اخلاقی خاص هر سازمان چه فرهنگی ، چه تبلیغی، چه مهندسی و اجرایی و چه آموزشی سیستم و سازمان را پویا کرده و از مشکلات و معضلات عمیق نیز جلوگیری میکند و عدم توجه به این مهم و توجه به فروعات ، سازمان را متلاشی – همکاران را بی حوصله و لجباز و کم کار و مراجعین را سردرگم خواهد کرد و در آخر نیز جهت پیشبرد اهداف سازمان باید به کذب و آمار های غیر واقعی تکیه نماییم چون سازمان را پویا نکرده ایم، اخلاق را نهادینه نساخته ایم و بر پایه ی تزویر و تفرقه بینداز و حکومت بکن سازمان را به جلو برده ایم و یا اینکه مخالفین ایده ی خویش را مورد تهمت و افترا و دروغ و غیر ولایی منظور کرده ایم و آنچه را که کاشته ایم باید درو نماییم.

من اگر سیبی از این باغ بچینم دزدم / تو اگر باغ همه غصب کنی مصلحت است

من اگر از در میخانه گذشتم نجسم/تو اگر دود کنی نصف جهان عافیت است

من اگر نیم نگاهی بکنم سوی بتی معصیت است/تو اگر صیغه کنی جمله بتان مرحمت است

من اگر شکوه کنم نزد خدا کفران است/ تو اگر تکیه زنی جای خدا معدلت است

من که در آتش حق سوخته ام گمراهیست/ تو که جز کذب نیاموخته ای منزلت است

عاقبت سهم من سوخته جان نیران است /سهم آن معدن تزویر و ریا مغفرت است

این ترازوی عدالت که تورا گشته نصیب/ چه کسی داده به دستت که چنین خوش جهت است

منابع:

اخلاق حرفه ای به قلم آقای عبدالامام حویزاوی

شعر:

متاسفانه سراینده را نمیشناسم و از این طریق کسب اجازه مینمایم

- - , .